Średniowieczna Polska wg Jana Długosza Dzieje z Kroniki

POLSKA JANA DŁUGOSZA
redaktor naukowy Henryk Samsonowicz


okładka twarda z obwolutą; okładka papierowa,  książka stan bardzo dobry,
598 stron WYMIARY: 19,5-25 CM.


PWN Warszawa 1984

W XV w. dokonał się awans polityczny Polski w skali niespotykanej w dotychczasowych dziejach naszego kraju. Sto pięćdziesiąt lat przed Długoszem książęta piastowscy nie liczyli się niemal w polityce Europy Środkowej. W połowie XIV w. Piastowie zapewne nie utrzymaliby się na tronie bez pomocy węgierskiej. Jeszcze po śmierci Ludwika Węgierskiego wojna domowa dała pretekst do mieszania się w wewnętrzne sprawy kraju państwom ościennym: Brandenburgii, Krzyżakom, Litwie. W 1 połowic XV w. Jagiellonowie stali się atrakcyjnym partnerem dla zbuntowanych przeciw cesarzowi Czechów, zasiadali na tronie węgierskim, rościli pretensje do zawładnięcia całością ziem ruskich, zhołdowali Mołdawię. Zjazd krakowski za Kazimierza Wielkiego był rzadkim świadectwem uzyskania przez Polskę silnej pozycji w wielkiej polityce międzynarodowej. W czasach Diugoszowych nie do pomyślenia było jakiekolwiek działanie polityczne w Europie Środkowo-wschodniej bez uwzględnienia dworu krakowskiego, czy to w sprawach walki z husytyzmem, sporów z Krzyżakami, likwidacji schizmy zachodniej czy krucjaty antytureckiej. Obecność Polski na wielkim soborze w Konstancji — sejmie państw całej Europy — była dobrze zaznaczona i działalnością polityczną, i teoretycznymi traktatami Stanisława ze Skalbmierza i Pawła Włodkowica. Nie na darmo w drugiej połowie stulecia Kazimierz Jagiellończyk mógł o sobie powiedzieć, że jest „królem całego Wschodu” łacińskiej Europy.

Tytuł ten ma podwójną wymowę. Zapowiada zarówno historię Polski widzianą oczyma uczonego kanonika krakowskiego, wizję swego kraju, jaką miał gorący patriota i duchowny polityk, jak też Polski takiej,jaką była ona w czasach, kiedy Jan Długosz żył i pracował.

Teksty podzielili wydawcy na cztery części. Pierwsza to opis piętnastowiecznej Polski, jej bogactw, rzek, gór, miast, osobliwości. Druga poświęcona jest jej dziejom. Oczywiście najwięcej fragmentów odnosi się do wydarzeń znanych głównie od Długosza. Ciekawe dla wiedzy historycznej ówczesnych Polaków wydały się też czasy bajeczne przedstawione na kartach Roczników. Trzecia część dotyczy państwa, w którym historyk żył i dla którego pracował, jego polityki, ustroju, najbardziej żywotnych problemów. Czwarta część wreszcie stanowi zbiór opisów różnych obyczajów, ukazuje kulturę dnia codziennego, wielkie uroczystości, wierzenia, tradycję.

 

Opis Polski. Granice Polski . Rzeki Polski . Wisła  . Jeziora Polski . Góry Polski . Ważniejsze miasta Polski . Rzeczy osobliwe w Polsce . Opis znaków, czyli klejnoty króla i Królestwa Polskiego . Herby baronów Królestwa Polskiego Charakterystyka diecezji krakowskiej Katedra krakowska . Stworzenie stanowiska kaznodziei w katedrze krakowskiej . Klasztor w Miechowie . Klasztor tyniecki . Wieliczka . Bochnia . Warsztat obróbki żelaza zwany pospo. licie kuźnicą . Szklarnia zwana pospolicie hutą . Relacja żupnika z dochodów kopalni w Bochni . Klęska szarańczy

Zaraza w Polsce . Dziwne zjawiska przyrodnicze. Bardzo ciepła zima . Epidemia w czasie oblężenia Brodnicy . Zaćmienie słońca . Zaraza w Polsce i na Litwie . Straszne uderzenie pioruna . Uderzenie pioruna w kościół . Pożar w Poznaniu . Ulewy w Polsce . Pożar w Krakowie . Zawalenie się sklepienia . Pożar Stradomia . Pojawienie się komety . Susza i pożary . Pożar w Krakowie . Powódź w Krakowie .

 

II. HISTORIA

Legenda o Lechu i Czechu . O założeniu Gniezna przez Lecha . Nazwy określające Polaków i pochodzenie Rusinów . Dzieje po śmierci Lecha . Rządy 12 wojewodów . Historia Kraka . Założenie Krakowa przez Kraka i historia smoka wawelskiego . O Wandzie co nie chciała Niemca . Podział Polski między synów Leszka III . O Popielu II i myszach . Wybór Piasta . Narodziny i postrzyżyny Mieszka I . . . Chrzest Polski . Zjazd gnieźnieński . Zabójstwo św. Stanisława i jego konsekwencje . Bolesław Krzywousty dzieli Polskę na dzielnice . Sprowadzenie Krzyżaków

Założenie Torunia . Walki z Prusami . Założenie Elbląga . Przemysł Ottokar w Prusach . Siemomysl kujawski naśladuje Krzyżaków . Bracia Mszczuja wstępują do Zakonu Krzyżackiego . Przemysł II koronuje się na króla Polski

Krzyżacy odrywają Chełmno spod władzy arcybiskupa gnieźnieńskiego . Książę inowrocławski Leszek oddaje w zastaw Krzyżakom ziemię michałowską . Zagarnięcie Pomorza przez Krzyżaków. Margrabiowie brandenburscy zdobywają Gdańsk . Zajęcie Gdańska przez Krzyżaków . Oblężenie Tczewa . Oblężenie Świecia . Władysław Łokietek pertraktuje w sprawie Pomorza .Zakon wykupuje Pomorze od Brandenburgu . Bulla Klemensa V przeciwko Zakonowi . Zakon przeciw koronacji Władysława Łokietka . Proces Władysława Łokietka z Krzyżakami . Wojna Władysława Łokietka z Krzyżakami . Sprawa Klary Zach.   Koronacja Kazimierza Wielkiego . Kazimierz Wielki przedłuża rozejm z Krzyżakami . Wyrok w Wyszehradzie . Kazimierz Wielki zwraca się o pomoc do papieża przeciw Krzyżakom . Wyrok warszawski . Król Kazimierz wyznacza na swego następcę Ludwika Węgierskiego  . Kazimierz Wielki zawiera pokój z Zakonem  . Kazimierz Wielki nadaje prawa . Król Kazimierz popada w rozpustę.  Sprawa Baryczki . Król Kazimierz buduje kościoły jako pokutę za zabicie Baryczki . Założenie sądu najwyższego prawa magdeburskiego w Krakowie . Król Kazimierz i kobiety . Wyrok na Maćka Borkowica . Próba założenia Wszechnicy . Kazimierz Wielki w czasie głodu otwiera spichrze dla ludu . Zjazd królów i uczta u Wierzynka . Charakterystyka Kazimierza Wielkiego Ludwik królem. Kasacja pewnych zapisów  Kazimierza Wielkiego . Koronacja Ludwika . Pogrzeb Kazimierza Wielkiego . Pochodzenie Ludwika . Władysław Biały walczy o koronę . Przeszłość Litwy . Najazd Litwinów na ziemię sandomierską . Litwini chcą opuścić ojczyznę . Poselstwo od Jagiełły z propozycją unii . Jadwiga i Wilhelm . Władysław Jagiełło przybywa do Krakowa . Chrzest i ślub Władysława Jagiełły z Jadwigą  . Chrzest Litwy . Konrad Wallenrod i Witold oblegają Wilno . Bitwa nad Worsklą . Wykupienie ziemi dobrzyńskiej od Zakonu  . Pobyt Jagiełły w Toruniu  . Zjazd Jagiełły z Krzyżakami . Krzyżacy sposobią się do wojny . Najazd Krzyżaków na Ziemię dobrzyńską i Kujawy . Zawarcie rozejmu z Krzyżakami . Skarga Władysława Jagiełły na Krzyżaków . Książę Witold pustoszy Prusy . Przygotowania do wojny z Krzyżakami . Wielka wojna 1410 roku. Rozesłanie wici . Zaciąg obcego żołnierza na wojnę pruską . Rokowania z Zygmuntem Luksemburskim . Wyznaczenie arcybiskupa gnieźnieńskiego na zastępcę króla na zamku królewskim na czas wyprawy .

Modły Władysława Jagiełły przed wyruszeniem na wojnę . Rycerze polscy porzucają króla Zygmunta i wracają do Polski . Przedłużenie rozejmu o 10 dni Władysław Jagiełło wyrusza z wojskiem do Prus . Wielki mistrz stara się poznać zamiary Władysława Jagiełły . Zwycięstwo Janusza Brzozogłowego pod Świeciem . Wojsko polskie zbliża się do granic Prus Litwini pustoszą pogranicze Prus Wkroczenie do państwa zakonnego Władysław Jagiełło wydaje ostatnie polecenia dotyczące sposobu prowadzenia działań wojennych . Władysław Jagiełło. daremnie dąży do zawarcia pokoju z Krzyżakami . Król węgierski Zygmunt zrywa pokój z Polską . Mistrz krzyżacki przygotowuje się do walki . Władysław Jagiełło o polityce Zygmunta Luksemburskiego . Wojsko polskie zdobywa Dąbrówno  . Porażki oddziałów polskich na Pomorzu . Dziwne zjawiska widziane na niebie . Wojska królewskie rozbijają obóz na polach grunwaldzkich . Wyliczenie chorągwi polskich biorących udział w wojnie pruskiej .

Wyliczenie chorągwi krzyżackich . Najemnicy czescy usiłują opuścić obóz polski . Władysław Jagiełło ocenia siły polskie i krzyżackie . Złe przeczucia wielkiego mistrza . Wielki mistrz przysyła królowi dwa miecze. Władysław Jagiełło daje sygnał do walki . Pierwsze starcie . Ucieczka Litwinów . Najemnicy czescy usiłują wycofać się z pola walki . Władysław Jagiełło w niebezpieczeństwie . Wojska krzyżackie ponoszą klęskę .  Pościg za uciekającymi Krzyżakami . Książę Witold skazuje na ścięcie dwóch rycerzy krzyżackich . Odpoczynek po bitwie . Oddziały polskie odwlekają marsz w kierunku Malborka . Król dokłada starań, aby pogrzebano zwłoki wielkiego mistrza i innych poległych . Władysław Jagiełło wydaje ucztę . Przygnębienie w Malborku na wieść o klęsce pod Grunwaldem . Książę Janusz I gratuluje królowi zwycięstwa . Przegląd jeńców i wysłanie do Polski gońca z radosną wiadomością o zwycięstwie . Zajęcie miasta i zamku Olsztyna . Komtur Świecia Henryk von Plauen wzmacnia załogę zamku malborskiego . Zamki krzyżackie poddają się królowi . Poddanie się zamku Morąga . Opanowanie zamku Przezmark . Zajęcie zamku w Dzierzgoniu . Wojska polskie podchodzą pod Malbork . Oblężenie zamku Malborka . Większość ziem pruskich składa królowi przysięgę wierności i posłuszeństwa Wypad krzyżacki z zamku malborskiego Król rozdziela swoim rycerzom zamki i miasta, które się poddały . Król odrzuca warunki pokoju proponowane przez Henryka von Plauen . Mistrz inflancki przybywa na pomoc Malborkowi . Książę Witold ze swymi wojskami oraz książęta mazowieccy odstępują od oblężenia zamku Malborka . Czesi proponują zająć zamek Malbork podstępem . Narady nad zaprzestaniem oblegania Malborka . Król odstępuje od oblężenia zamku Malborka . Król spotyka się z biskupem pomezańskim w Kwidzynie . Wielki mistrz gromadzi środki na dalszą wojnę . Polacy zajmują zamek Radzyń . Król rozpuszcza wojsko i przeprawia się przez Wisłę . Król Władysław przybywa do Torunia Upadek miasta Tucholi i obrona Koronowa . Trudne położenie załogi polskiej w Koronowie . W bitwie pod Koronowem Polacy pokonują Krzyżaków . Łaskawe traktowanie jeńców przez króla polskiego Władysława . Krzyżacy podstępnie opanowują zamek Tucholę . Polacy gromią i zmuszają do ucieczki załogę Tucholi . Wojsko polskie odstępuje od Tucholi, a król na słowo rycerskie rozpuszcza jeńców . Rycerze polscy i załoga Tucholi wymieniają między sobą listy . Polacy poddają Krzyżakom zamki Sztum i Morąg . Wojska królewskie zajmują miasto Radzyń . Mieszczanie złamawszy wierność królowi dobrowolnie poddają się mistrzowi pruskiemu . Król Władysław odwiedza katedrę gnieźnieńską i kościół Bożego  Ciała w Poznaniu . Klęska rycerzy inflanckich, którzy przyszli z pomocą mistrzowi pruskiemu . Spotkanie króla z wielkim mistrzem w Raciążu i zawieszenie broni . Wyprawa pruska 1411 roku . Pokój toruński . Chorągwie Zakonu w katedrze krakowskiej

Chorągwie pruskie . Mediacje króla węgierskiego w sporze z Krzyżakami . Unia w Horodle . Spory z Krzyżakami

Wyrok Zygmunta Luksemburskiego w sporze polsko-krzyżackim . Wojna 1411 roku . Król Władysław zdobywa . Nidzicę, Olsztynek i Olsztyn . Po nieskutecznych pertraktacjach pokojowych z Krzyżakami król kontynuuje działania wojenne . Krzyżacy podstępem opóźniają działania wojsk polskich . Pod naciskiem papieża Polska zawiera dwuletni rozejm z Krzyżakami . Sprawa Falkenberga . Pośrednictwo papieża w sporze z Krzyżakami . Wyrok wrocławski . Wojna 1422 roku . Ogłoszenie wyprawy przeciwko Krzyżakom, którzy uniemożliwiają nuncjuszowi papieskiemu ogłoszenie wyroku w sprawie polsko-krzyżackiej . Wojska polskie zmuszają Krzyżaków do wycofania się .  Zygmunt wysyła do Władysława biskupa korbawskiego Piotra von Zeeck . Polacy zdobywają miasto i zamek Golub . Zygmunt Luksemburczyk domaga się ustąpienia Zygmunta Korybutowicza z Czech i wycofania się Władysława Jagiełły z Prus . Odpowiedź króla Władysława Jagiełły . Wołosi wysłani na pomoc Jagielle zadają klęskę Krzyżakom . Niepowodzenie ataku krzyżackiego na Kujawach . Król Władysław oblega zamek Kowale .

Władysław Jagiełło posuwa się w kierunku Torunia . Krzyżacy zabiegają o pokój i uzyskują go . Śmierć Witolda i jego charakterystyka . Wojna 1433 roku . Decyzja podjęcia wojny z Krzyżakami . Wojsko polskie wkracza na Pomorze i oblega Chojnice . Polacy podpalają klasztor Pelplin i miasto Tczew . Polacy grabią i palą zamek Jasieniec . Krzyżacy dążą do zawarcia pokoju . Pokój brzeski . Inkorporacja Prus . Przybycie delegacji pruskiej do Krakowa . Przysięga wierności . Hołd mieszkańców Prus . Bitwa pod Chojnicami 1454 . Zajęcie Malborka . Zjazd walny w Piotrkowie w sprawie wykupu Malborka . Układy z Ulrykiem Czerwonką Wykupienie zamku przez polskich komisarzy . Uroczysty wjazd Kazimierza Jagiellończyka do Gdańska . Wielki mistrz opuszcza Malbork Kazimierz Jagiellończyk przybywa do Malborka . Jakub z Sienna proponuje przeniesienie Krzyżaków na wyspę Tenedos . Piotr Dunin zwycięża Krzyżaków nad Jeziorem Żarnowieckim . Zwycięstwo floty gdańskiej w 1463 roku

Rokowania pokojowe w Toruniu . Oblężenie Chojnic . Zawarcie pokoju toruńskiego . Warunki pokoju toruńskiego . Radość Długosza z powodu odzyskania Pomorza . Wymiana dokumentów pokoju toruńskiego . Zdobycie Konstantynopola przez Turków . Pochodzenie Turków i obyczaje Greków . Zdobycie Belgradu przez krzyżowców pod wodzą Jana Kapistrana .  

 

III. PANSTWO I POLITYKA

Podstawy ustroju . Przywilej w Koszycach . Przywilej brzesko-kujawski . Stronnictwa polityczne i początki parlamentaryzmu . Konfederacja Spytka z Melsztyna . Wybór Kazimierza Jagiellończyka na króla  Polski . Stanowienie praw na walnym zjeździe . Biskup Zbigniew Oleśnicki publicznie gani Kazimierza Jagiellończyka . Opozycja przeciw królowi . Spory o pierwszeństwo w radzie królewskiej między arcybiskupem gnieźnieńskim a biskupem krakowskim . Potwierdzenie praw Królestwa Polskiego przez Kazimierza Jagiellończyka . Obsada urzędów w czasie małoletniości króla . Zjazd walny . Sądownictwo . Sądownictwo stanowe . Wymiar sprawiedliwości . Skarbowość . Spór między panami rady Królestwa na temat monety . Rozruchy w Krakowie . Podatki państwowe . Przerzucanie podatków na chłopów . Kazimierz zabiera naczynia kościelne na żołd rycerstwa . Kazimierz wypłaca żołd rycerstwu zaciężnemu . Kościół i państwo . Zbigniew Oleśnicki . Walka Kazimierza Jagiellończyka z papieżem i kapitułą o obsadzenie biskupstwa krakowskiego . Kazimierz Jagiellończyk skazuje na wygnanie Jakuba z Sienna i wnosi odwołanie do papieża . Kazimierz Jagiellończyk nakazuje zajęcie dóbr stronników biskupa

Walka Kazimierza Jagiellończyka z papieżem i kapitułą . Jan Gruszczyński . Jan Lutkowic z Brzezia . Jednoczenie państwa . Uroczyste zaprzysiężenie pokoju toruńskiego . Przyłączenie ziemi pomorskiej, chełmińskiej i michałowskiej do Królestwa Polskiego  . Henryk von Plauen składa hołd królowi polskiemu . Przysięga wierności mistrza krzyżackiego Truchsessa . Interwencja Kazimierza Jagiellończyka w obronie handlu gdańskiego . Opozycja w Prusach . Wykupienie ziemi oświęcimskiej . Hołd lenny książąt mazowieckich . Inkorporacja Mazowsza . Przyłączenie ziemi bełskiej i rawskiej do Królestwa Polskiego . Proces Kazimierza Jagiellończyka z książętami mazowieckimi o księstwo płockie . Kazimierz Jagiellończyk obejmuje w posiadanie ziemie rawską i gostynińską .

Poselstwo książąt płockich w sprawie ziemi płockiej . Przyłączenie ziemi sochaczewskiej . Stosunki międzynarodowe . Walki z Tatarami . Najazd tatarski na Podole . Zajęcie Kaffy przez Turków . Spory między Polakami i Litwinami na zjeździe w Parczewie . Kijów prowincją litewską . Hołd lenny Aleksandra hospodara mołdawskiego

Hołd lenny Eliasza wojewody wołoskiego . Przysięga wierności Piotra wojewody mołdawskiego . Wybór Władysława Jagiellończyka na króla Czech . Syn Kazimierza Jagiellończyka Władysław przyjmuje koronę czeską . Wyprawa Władysława Jagiellończyka do Pragi i jego koronacja .

 

IV. KULTURA

Cel napisania Roczników . Źródła i rozwój kultury polskiej . Genealogia Polaków . Obyczaje Polaków . Wierzenia Polaków . Pochodzenie nazw Polaków . Nazwy plemion połabskich . Pochodzenie dawnych Prusów i Litwinów  .

Obyczaje pogańskie na Żmudzi . Przyjęcie chrześcijaństwa na Żmudzi .  Walka z pogaństwem na Żmudzi . Fundacje królowej Jadwigi . Odnowienie Akademii Krakowskiej . .  Życie religijne . Cudowne widzenie dziewicy Weroniki . Cudowna poprawa obyczajów Jana prepozyta klasztoru strzelneńskiego . Cudowne uwolnienie od kary śmierci niewinnego człowieka w Lublinie . Kazania Jana Kapistrana w Krakowie . Widzenia i pielgrzymka Sędziwoja z Czechla . Obyczaj rycerski . Charakterystyka Zawiszy Czarnego . . Obyczaje wojenne . Oblężenie Karlsteinu . Okrucieństwo wobec jeńców w czasie oblężenia Łucka . Postępowanie z jeńcami i brankami . Życie i obyczaje dworu . Rozpacz Jagiełły i Witolda z powodu niesprawiedliwego wyroku Zygmunta Luksemburczyka . Władysław Jagiełło otrzymuje relikwię Król Władysław obdarowuje zwierzyną zabitą na łowach . Pomówienie królowej Zofii o cudzołóstwo Królowa Zofia oczyszcza się z podejrzeń o cudzołóstwo . Jan Strasz z Białaczowa oskarżony o zniesławienie królowej Zofii . Król Władysław Jagiełło słucha przepowiedni astrologa . Śmierć króla Władysława Jagiełły . Pogrzeb króla Władysława Jagiełły . Charakterystyka Władysława Jagiełły . Koronacja Kazimierza Jagiellończyka . Spór o pierwsze miejsce między książętami mazowieckimi i biskupami polskimi w czasie hołdu mieszczan krakowskich . Łowy królewskie . Święta Wielkanocne na dworze królewskim . Wesele królewskie — przybycie Elżbiety Rakuszanki do Polski . Wjazd Elżbiety do Krakowa . Zaślubiny i koronacja . Małżeństwo Jadwigi, córki Kazimierza Jagiellończyka, z Jerzym księciem bawarskim . Zepsucie obyczajów . Roztrwonienie majątku przez Dziersława z Rytwian . Złupienie kościoła NM Panny w Częstochowie . Zepsucie obyczajów w Polsce . Rozboje w ziemi krakowskiej . Zbrodnie Jana Pieniążka . Sąd nad Janem Pieniążkiem . Skazanie Jana Pieniążka . Ujęcie Jana Pieniążka . Konflikty społeczne i narodowościowe . . Antywęgierskie rozruchy w Krakowie . Zabójstwo Andrzeja Tęczyńskiego w Krakowie . Rycerstwo zgromadzone na wyprawę do Prus domaga się pomszczenia śmierci Andrzeja Tęczyńskiego . Sąd nad mieszczanami krakowskimi w Nowym Mieście Korczynie

Wyrok śmierci i kary pieniężne za zabójstwo Andrzeja Tęczyńskiego . Z życia i twórczości Jana Długosza . Jan Długosz przywozi kapelusz kardynalski Zbigniewowi Oleśnickiemu . Fundacja domu wikariuszy wiślickich przez Jana Długosza . Jan Długosz zakłada klasztor Paulinów na Skałce . Korespondencja Jana Długosza . Apel Jana Długosza do potomnych . Epilog autora .

 

Indeksy

Spis ilustracji